Boşanmak İçin Nereye Başvurulur?

Aralık 28, 2025 · Aile ve Boşanma Hukuku · Yazar Av. Mustafa Kürşad Arı

Boşanma süreci, yalnızca duygusal bir yol ayrımı değil, aynı zamanda Türk Medeni Kanunu ile sıkı usul kurallarına bağlanmış hukuki bir prosedürdür. Bu sürecin sağlıklı bir şekilde başlatılabilmesi için ilk ve en önemli adım, başvurunun doğru makama ve doğru yerde yapılmasıdır.  Türk hukuk sisteminde evlilik birliğinin sona erdirilmesi yetkisi münhasıran mahkemelere verilmiştir. Bu nedenle, tarafların kendi aralarında yapacakları herhangi bir sözleşme veya protokol, mahkemece onaylanıp boşanma kararı verilmedikçe hukuki bir geçerlilik taşımaz.  Boşanma davası açmak isteyen kişinin, yasal temsilcisi aracılığıyla veya şahsen, kanunla belirlenmiş “görevli” ve “yetkili” mahkemeye bir dava dilekçesi ile başvurması gerekir. Bu başvuruda davanın türü, boşanma sebepleri ve boşanmanın fer’i sonuçları olan nafaka, tazminat ve velayet gibi taleplerin net bir şekilde belirtilmesi davanın seyri açısından büyük önem arz eder. Davanın etkili bir şekile sürdürülebilmesi için iyi bir boşanma avukatı ile çalışılması gerekir.

Görevli Mahkeme: Aile Mahkemesi

Boşanma, ayrılık, nafaka, velayet ve mal rejiminin tasfiyesi gibi aile hukukundan doğan tüm uyuşmazlıklarda görevli olan temel merci Aile Mahkemesidir. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nda düzenlenen aile hukukuna ilişkin davalar, bu ihtisas mahkemelerinde görülür

Aile mahkemelerinin bulunmadığı küçük ilçelerde veya yerleşim yerlerinde ise bu davalara bakma görevi, Hâkimler ve Savcılar Kurulu tarafından belirlenen Asliye Hukuk Mahkemelerine verilmiştir; ancak bu mahkemeler davaya “Aile Mahkemesi sıfatıyla” bakarlar.

Görev kuralı kamu düzenine ilişkin olup, davanın yanlış mahkemede açılması (örneğin sadece Asliye Hukuk Mahkemesi olarak açılması) davanın usulden reddedilmesine yol açabilir. Bu nedenle dilekçenin sunulacağı mercinin doğru tespit edilmesi, sürecin başında zaman kaybı yaşanmaması adına kritiktir.

Yetkili Mahkeme: Yerleşim Yeri Kuralı

Davanın hangi şehirdeki veya adliyedeki mahkemede açılacağı “yetki” kuralı ile belirlenir. Boşanma davalarında yetkili mahkeme, Türk Medeni Kanunu’nun 168. maddesinde açıkça düzenlenmiştir. Buna göre boşanma veya ayrılık davası açmak isteyen eşler için iki seçenekli bir yetki kuralı mevcuttur:

• Eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesi: Davacı eş, davanın açıldığı tarihteki kendi ikametgâhının bulunduğu yerdeki aile mahkemesinde veya davalı eşin ikametgâhının bulunduğu yerdeki mahkemede davayı açabilir.
• Eşlerin davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi: Eğer eşler boşanma kararından önce en az altı aydır aynı yerde birlikte yaşamışlarsa, bu yer mahkemesi de davaya bakmaya yetkilidir. Bu kural, tarafların davayı takip etmelerini kolaylaştırmayı amaçlar. 

Yetki kuralı kesin bir kural olmayıp, davalı tarafın yetki itirazında bulunmaması durumunda dava yetkisiz mahkemede de görülmeye devam edebilir.

Anlaşmalı Boşanmada Başvuru Usulü

Eşlerin boşanmanın tüm hukuki sonuçları (maddi/manevi tazminat, nafaka miktarları, velayet ve mal paylaşımı) üzerinde uzlaşmaları durumunda “anlaşmalı boşanma” yolu tercih edilir. Bu yol, davanın çok daha hızlı sonuçlanmasını sağlar. Başvuru için eşlerin birlikte mahkemeye sunacakları bir dilekçe veya bir eşin açtığı davayı diğerinin kabul etmesi yeterlidir. 

Ancak bu başvurunun geçerli olabilmesi için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması ve tarafların hazırladıkları “Anlaşmalı Boşanma Protokolü”nü dava dilekçesi ekinde mahkemeye sunmaları gerekir.

Hâkim, tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmeli ve protokoldeki düzenlemeleri (özellikle çocukların menfaatini gözeterek) uygun bulmalıdır. Şartların varlığı halinde tek celsede boşanma kararı verilmesi mümkündür.

Şiddet Durumunda Acil Başvuru Mercileri

Boşanma süreci bazen şiddet veya şiddet tehdidi gölgesinde ilerleyebilir. Bu gibi durumlarda, sadece aile mahkemesine boşanma davası açmak mağdurun güvenliğini sağlamak için yeterli olmayabilir.  6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun kapsamında, şiddet mağdurları (kadınlar, çocuklar ve diğer aile bireyleri) koruyucu ve önleyici tedbirler için daha hızlı ulaşılabilir mercilere başvurabilirler. Şiddet veya tehlike varlığında şu mercilere başvuru yapılabilir:

• Aile Mahkemesi Hâkimi: Uzaklaştırma, konutun mağdura tahsisi gibi önleyici tedbirlerin yanı sıra aile konutu şerhi konulması gibi kararlar için yetkilidir.
• Mülkî Amirler (Valilik/Kaymakamlık): Barınma yeri sağlanması veya geçici maddi yardım yapılması gibi idari nitelikteki koruyucu tedbirler için başvurulur.
• Kolluk Birimleri (Polis/Jandarma): Gecikmesinde sakınca bulunan acil hallerde koruma kararı alma yetkisine sahiptirler ve bu kararı sonrasında onay için ilgili makama sunarlar. 

Şiddet mağdurları bu mercilere günün her saatinde başvurarak koruma talep edebilirler; bu başvurular için boşanma davasının açılmış olması şartı aranmaz.

Özetle, boşanma davası süreci, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu uyarınca görevli merci olan Aile Mahkemelerine sunulan bir dilekçe ile başlatılır. Davanın açılacağı yer, eşlerden birinin yerleşim yeri veya son altı aydır birlikte oturdukları yer mahkemesi olarak belirlenir. Usulüne uygun hazırlanan bir protokol ile anlaşmalı boşanma yoluna gitmek süreci hızlandırabilmektedir. Şiddet veya şiddet tehlikesi bulunan durumlarda ise 6284 sayılı Kanun kapsamında, boşanma davası açılması beklenmez. Bu durumda doğrudan mahkemelere, mülki amirlere veya kolluk birimlerine acil koruma tedbirleri için başvurulması hayati önem taşımaktadır.

Şiddet içeren boşanma süreçlerinde hak kaybı yaşanmaması ve tedbir kararlarının hızlı şekilde alınabilmesi için bir Boşanma Avukatı ile hareket edilmesi, mağdurun güvenliği açısından kritik öneme sahiptir.

Sıkça Sorulan Sorular

Boşanma davası açmak için avukat tutmak zorunlu mudur? 

Hayır, Türk hukukunda boşanma davası açmak için bir avukatla çalışma zorunluluğu bulunmamaktadır; kişi kendi davasını bizzat açıp takip edebilir. Ancak hak kayıplarının önlenmesi, nafaka, tazminat ve velayet gibi teknik konularda usul hataları yapılmaması adına bir boşanma avukatından profesyonel destek alınması şiddetle tavsiye edilir.

Boşanma dilekçesi nereye ve nasıl teslim edilir? 

Boşanma dilekçesi, yetkili Aile Mahkemesinin bulunduğu adliyedeki Hukuk Mahkemeleri Ön Bürosuna veya Tevzi Bürosuna teslim edilerek süreç başlatılır. Başvuru sırasında mahkeme harçlarının ve gider avansının vezneye yatırılması gerekir; bu ödemeler yapıldıktan sonra dava dosyanız esas numarasını alır ve ilgili mahkemeye aktarılır.

Başka bir şehirde yaşıyorsam boşanma davası açabilir miyim? 

Evet, Türk Medeni Kanunu’nun 168. maddesi uyarınca eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesi yetkili olduğu için, şu an ikamet ettiğiniz şehrin Aile Mahkemesinde davanızı açabilirsiniz. Eğer eşiniz farklı bir şehirde yaşıyorsa ve siz davanızı kendi şehrinizde açarsanız, davalı eşin süresi içinde yetki itirazında bulunma hakkı saklıdır.

Adli yardım nedir, maddi durumum yetersizse nasıl başvurabilirim? 

Dava masraflarını ve avukatlık ücretini karşılama gücü olmayan kişiler, barolara başvurarak ücretsiz avukat tayin edilmesini veya mahkemeden yargılama giderlerinden muaf tutulmayı talep edebilirler. Bunun için muhtarlıktan alınacak fakirlik belgesi ve ekonomik durumu gösteren diğer evraklarla birlikte “adli yardım” talepli olarak mahkemeye başvurulması yeterlidir.