İmar Kirliliğine Neden Olma Suçu ve Cezası (TCK 184)

Şubat 5, 2026 · Ceza Hukuku · Yazar Av. Mustafa Kürşad Arı

İmar kirliliğine neden olma suçu ve cezası Türk Ceza Kanunumuzun “Çevreye Karşı Suçlar” bölümünden 184. Maddesinde düzenlenmiştir. TCK 184 madde gerekçesi incelendiğinde genel olarak çarpık kentleşme ve çevre kirliliğini önlemek amacıyla suç olarak tanımlanmış bir fiil olduğunu söyleyebiliriz.  1982 tarihli Anayasamızın 56. Maddesine göre;  “Herkes, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir.  Çevri geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek devletin ve vatandaşların ödevidir.”

İmar Kirliliği Nedir?

İmar kirliliği, imar kanunumuzda yer alan planlama, ruhsat veya denetimlere aykırı şekilde şehirleşme ve yapılaşma olarak tanımlanabilir. Bu nedenle ruhsatsız veya ruhsata aykırı bina yapılması veya yapı kullanma izni alınmaksın faaliyette bulunulması imar kirliliği olarak kabul edilir. 

İmar Kirliliğine Neden Olmak Suçu Unsurları

İmar Kanununa aykırı birçok fiil çevre kirliliğine veya çarpık kentleşme ve doğal olarak imar kirliliğine neden olabilir. Bazı durumlar sadece idari yaptırıma tabi tutulmuştur. Fiilin nitelik ve ağırlığına göre Türk Ceza Kanununun 184 maddesi ve alt bentlerinde yer alan bir takım fiiller ceza hukuku açısından suç olarak kabul edilmiştir. Türk Ceza Kanunumuzda yer alan ve imar kirliliğine neden olma suçu olarak kabul edilen fiiller ise aşağıdaki gibidir. 

• Yapı ruhsatnamesi almadan bina yapmak / yaptırmak
• Ruhsata aykırı şekilde bina yapmak / yaptırmak
• Yapı ruhsatnamesi alınmamış şantiyelere elektrik, su ya da telefon bağlantısı yapılmasına izin vermek
• Yapı kullanma izni alınmamış yapılarda sınai faaliyetler yapılmasına izin vermek

Failin imar kirliliğine neden olma suçu ile cezalandırılabilmesi için öncelikle söz konusu yapının belediye sınırları içerisinde olması veya imar rejimine tabi olan yerde bulunması gerekir. Bu koşul sadece TCK 184/3 maddesinde yer alan yapı kullanma izni alınmamış binalarda sınai faaliyetin izin verilmesi halinde geçerli değildir. 

Suçun Maddi Unsurları

Fail

TCK 184 ve devamı maddelerinde fail ruhsata aykırı şekilde bina yaptıran ya da yapan kişi olarak belirlenmiştir. TCK 184/1 maddesinde belirtilen yapandan kasıt söz konusu binanın yapımında görev alan yüklenici firmadır. Bununla birlikte bina sahibi de imar kirliliğine neden olma suçunda fail olarak kabul edilmiştir.  TCK 184/2 maddesinde ise suçun faili herhangi bir yapı ruhsatnamesi almadan başlamış olan inşaat ve şantiyeye elektrik, su veya telefon bağlantısı yapılmasına izin veren kişi olarak kabul edilmiştir. 

Suçun Mağduru

Suçun mağduru genellikle belirli bir kişi değildir. İmar kirliliğine neden olma suçu ile korunan hukuki değerin sağlıklı bir çevre hakkı olduğunu düşündüğümüzde kişilerin mağdur olduğunu söyleyebiliriz. 

Fiil

İmar kirliliğine neden olma suçu seçimlik hareketli ir suçtur. Bu nedenle suç oluşturabilecek fiili davranışlarda değişiklik gösterir. TCK 184/1 Yargıtay kararları ile madde gerekçesi göz önüne alındığında imar kirliliğine neden olabilecek fiil davranışları ve özelliklerini aşağıdaki gibi özetleyebiliriz. 

Suçun Manevi Unsuru

İmar kirliliğine neden olma suçunun manevi unsuru kasttır. Suçun doğrudan veya olası kast ile işlenmesi mümkündür. Fail imara aykırı yapının ruhsata aykırı olduğunu bilerek ve isteyerek inşaat etmesi veya kullanması söz konusudur. Bu nedenle suçun taksirle işlenmesi mümkün değildir. 

• Ruhsatsız Bina Yapmak veya Yaptırmak

Herhangi bir yapının inşa edilebilmesi için öncelikle ilgili kuruluşlardan bu konuda gerekli yapı izni alınması gerekir. Bu duruma aykırılık TCK 184 maddesi kapsamında değerlendirilir. 

• Ruhsata Aykırı Bina Yapmak veya Yaptırmak

TCK 184 maddesi ile ayrıca yapı ruhsatı alınmış olsa dahi ruhsatta yer alan projeye aykırı şekilde bina yapılması suç olarak tanımlanmıştır. Bu aykırılık bina kat sayısının artırılması şeklinde olabileceği gibi yapı alanının ruhsata aykırı şekilde genişletilmesi şeklinde de olabilir. 

• Ruhsatsız veya Ruhsata Aykırı Binayı Kullanmak

TCK 184 maddesi ile sadece ruhsatsı bina yapmak veya yaptırmak ya da ruhsata aykırı şekilde bina yapmak/yaptırmak suç olarak düzenlenmemiştir. Ayrıca yapının bu şekilde olduğunu bilerek kullanan kişi de suçun faili olabilmektedir. 

• Aykırılığa Göz Yumulması

İmar kirliliğine neden olma suçu olarak kabul edilen son fiili davranış ise şantiye şefi veya yapı denetim görevlisinin bu aykırılığa göz yumması şeklinde düzenlenmiştir. 

İmar Kirliliğine Neden Olmayan Fiiller

Onarım ve Tadilat İşleri

Daha önce usulüne uygun şekilde alınmış yapı ruhsatnamesi olan yapılarda; Boya, badana, sıva kaplama veya pencere değişimi gibi fiiller TCK 184 ve devamı maddeleri kapsamında değerlendirilmez. Fiilin imar kirliliğine neden olma suçu kapsamında değerlendirilip değerlendirilmeyeceği konusunda genellikle yapılın taşıyıcı sistemlerine bir müdahale olup olmadığı değerlendirilir. 

Bina Niteliğinde Olmayan Yapılar

Bina niteliğinde olmayan yapılan genellikle geçici şekilde kurulan kulübe, prefabrik yapı veya sökülüp takılabilir nitelikteki yapılardır. Bu yapılan bina vasfı taşımaması koşulu ile TCK 184 maddesi kapsamında değerlendirilmez. 

Ruhsata Tabi Olmayan Diğer Yapılar

Yazımızın da başında belirttiğimiz gibi TCK 184 maddesinde değerlendirilen fiiller imar kanunu uyarınca ruhsata tabi olan yapılardır. İmar kanunu kapsamında bulunmayan diğer bir ifade ile ruhsata tabi olmayan yapılar TCK 184 kapsamında değerlendirilmez.  Belediye sınırları içerisinde olmayan ve özel imar rejimine tabi olmayan alanlarda yapılan yapılar imar kirliliğine neden olma suçu kapsamında değerlendirilmez. 

İmar Kirliliğine Neden Olma Suçu Cezası

Yukarıda sıralamış olduğumuz her bir fiili davranış için farklı ceza miktarları düzenlenmiştir. 

• Ruhsatsız veya ruhsata aykırı bina yapma/yaptırma; 1 yıldan 5 yıla kadar hapis cezası (TCK 184/1)
• Ruhsatsız yapıya elektrik, su veya telefon bağlantısı yapılmasına izin verme; 1 yıldan 5 yıla kadar hapis cezası (TCK 184/2)
• Kullanma izni olmayan binalarda sınai faaliyetin yapılmasına izin verme; 2 yıldan 5 yıla kadar hapis cezası ((TCK 184/3)

İmar Kirliliğine Neden Olma Suçunda Soruşturma Usulü

Soruşturma Aşaması

İmar kirliliğine neden olma suçu takibi şikayete tabi suçlardan değildir. Bu nedenle ilgili Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından re’sen soruşturma yapılır. Genellikle soruşturmaya başlanılması yapı izni verilmesinde yetkili idari kurum veya kolluk kuvveti tarafından düzenlenen tutanaklar üzerinden başlatılır. 

Yetkili Cumhuriyet Savcılığı

İmar kirliliğine neden olma suçunda yetkili Cumhuriyet Başsavcılığı suçun işlenmiş olduğu yer savcılığına aittir. Örneğin İstanbul Beylikdüzü ilçe sınırları içerisinde imara aykırılık söz konusu olması halinde yetkili Cumhuriyet Savcılığı Beylikdüzü Cumhuriyet Başsavcılığıdır. 

Delilerin Toplanması

Soruşturma aşamasında gerek görülmesi halinde bilirkişi raporu talep edilebileceği gibi ilgili Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından imara aykırı yapının bulunduğu yerde keşif yapılmasına da karar verilir. Teknik bir incelemeye tabi olması nedeniyle genellikle soruşturma aşamasında bu konuda bilirkişi raporundan faydalanılır. 

İmar Kirliliğine Neden Olma Suçunda Soruşturma Aşamasında Etkin Pişmanlık

Türk Ceza Kanunumuzun 184/5 maddesi ile ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapının imar planına uygun hale getirilmesi halinde diğer bir ifade ile etkin pişmanlık gösterilmesi halinde ilgili cumhuriyet başsavcılığı tarafından kamu davası açılmaz. 

İmar Kirliliğine Neden Olma Suçunda Yargılama Aşaması

Görevli ve Yetkili Mahkemeler

İmar kirliliğine neden olma suçu cezası için öngörülen ceza üst sınırları dikkate alındığında yargılama görevi Asliye Ceza Mahkemelerine aittir. Yetkili mahkeme ise yine suçun işlenmiş olduğu yani imara aykırı yapının bulunduğu yer mahkemesidir. 

Yargılama Aşaması

Yukarıda da belirttiğimiz gibi soruşturma aşamasında imara aykırılığın sona erdirilmesi halinde fail / failler hakkında kamu davası açılmamaktadır. Ancak buna rağmen imara aykırılık giderilmez ise yargılama aşamasına geçilerek faillerin fiili davranışlarına uygun şekilde ceza verme yoluna gidilir. 

Yargılama Aşamasında Etkin Pişmanlık

Tıpkı soruşturma aşamasında olduğu gibi yargılama aşamasında da etkin pişmanlık gösterilmesi mümkündür. Etkin pişmanlık yine ruhsata aykırı yapının ruhsata uygun hale getirilmesi şeklinde mümkündür. Bu durumda ise mahkemece kamu davasının düşmesine karar verilir. 

İmar Kirliğine Neden Olma Suçu Cezasının Ertelenmesi

İmar kirliliğine neden olma suçunda hapis cezasının ertelenmesi konusunda da TCK 51 maddesi dikkate alınır. Buna göre sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkum olmaması ve hükmolunan hapis cezasının 2 yıl veya daha az olması gerekir. Diğer bir önemli koşul ise mahkemece sanığın yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varmış olmasıdır. Bu şartlar oluşması halinde sanık hakkında erteleme kararı verilebilir. 

İmar Kirliliğine Neden Olma Suçunda Etkin Pişmanlık

İmar kirliliğine neden olma suçunda etkin pişmanlık ancak imarın planına aykırılığın giderilmesi şeklinde söz konusu olur. TCK 184/5 maddesinde yer alan hükme göre;  “Kişinin, ruhsatsız ya da ruhsata aykırı olarak yaptığı veya yaptırdığı binayı imar planına ve ruhsata uygun hale getirmesi halinde 1. Ve 2. Fıkra hükümleri gereğince kamu davası açılmaz. Açılmış olan kamu davası düşer ve mahkum olunan ceza bütün sonuçları ile ortadan kalkar.” Görüldüğü gibi yapının soruşturma aşamasında imara uygun getirilmesi, kovuşturma aşamasında imara uygun hale getirilmesi fail için önemli hukuki sonuçlar doğurur.  Hatta TCK 184/5 maddesinde belirtildiği şekilde yargılama sonrasında hüküm verme yoluna gidilmiş ise bu hükümlerde tüm sonuçları ile ortadan kalkar. Kural olarak imar kirliliğine neden olma suçunda etkin pişmanlık sadece TCK 184/3 maddesi söz konusu olması halinde söz konusu olmaz. 

Kaçak Yapı M2 Cezası Ne Kadar?

İmar kirliliğine neden olma suçu sadece adli yönden cezalandırılmaz. Ayrıca belirli unsurların oluşması koşulu ile idari yönden de (idari para cezası) yaptırıma tabidir. Daha çok kaçak yapı m2 cezası olarak bilinen ceza miktarları ise İmar Kanunu 42. Maddede belirtilmiştir. Genel olarak kaçak yapı M2 cezası hakkında ise aşağıdaki tablodan bilgi sahibi olabilirsiniz. 

Aykırılığın Türü	Yapı Sınıfı / Grubu	Metrekare Başına İdari Para Cezası (TL)
Ruhsatsız yapı yapılması	I. Sınıf A	44 TL
Ruhsatsız yapı yapılması	I. Sınıf B	74 TL
Ruhsata aykırı yapı yapılması	II. Sınıf A	119 TL
Ruhsata aykırı yapı yapılması	II. Sınıf B	164 TL
Ruhsatsız / aykırı yapı	III. Sınıf A	269 TL
Ruhsatsız / aykırı yapı	III. Sınıf B	299 TL
Ruhsatsız / aykırı yapı	IV. Sınıf A	344 TL
Ruhsatsız / aykırı yapı	IV. Sınıf B	373 TL
Ruhsatsız / aykırı yapı	IV. Sınıf C	463 TL
Ruhsatsız / aykırı yapı	V. Sınıf A	568 TL
Ruhsatsız / aykırı yapı	V. Sınıf B	688 TL
Ruhsatsız / aykırı yapı	V. Sınıf C	777 TL
Ruhsatsız / aykırı yapı	V. Sınıf D	942 TL

 

TCK 184 Beraat Kararları

Yerel mahkemece sanık … üzerine atılı suç sabit görülerek cezalandırılması cihetine gidilmiş ise de, sanığın soruşturma aşamasında verdiği ifadesinde; suça konu taşınmazı 2007 yılında yaptırdığını belirtmiştir. İnşaat bilirkişisi de raporunda bu hususu doğrulamıştır. Taşınmazın sınırları içinde yer aldığı Mersin ili, 30.03.2014 tarihinde yürürlüğe giren 6360 sayılı Kanunla Büyükşehir Belediyesi olmuş ve sınırları, bahsi geçen kanunun 1. maddesiyle il mülki sınırları olarak belirlenmiştir. Somut olayda suç tarihi 2007 olup suça konu yapının, 6360 sayılı yasanın yürürlüğünden önce köy statüsünde olan A1 Mahallesinde inşa edildiği, bu tarih itibariyle suça konu yerin Mersin Büyükşehir Belediyesi’nin ve aynı sebeplerle Erdemli Belediyesi sınırları dışında kaldığı, atılı suçun ancak belediye sınırları içinde veya özel imar rejimine tabi yerlerde işlenebileceği, bu haliyle, sanığın üzerine atılı suçun unsurlarının somut olayda gerçekleşmediği anlaşılmakla, müsnet suçtan, CMK’nın 223/2-a maddesi gereğince beraatine karar vermek gerekmiştir.

TCK 184 Yargıtay Kararları

TCK 184 Yargıtay Kararları (Zamanaşımı Süresi)

Sanık K1 hakkında A1 Mahallesi 1235 Ada 1 Parselde bulunan F1 Tatil Sitesi içerisinde D2 Blok 1 nolu bağımsız bölüm üzerine toplam 58.90 m2 alanında projesiz ve ruhsatsız kaçak yapı yaptığı iddiasıyla TCK’nın 184/1, 53/1. maddeleri uyarınca cezalandırılması istemiyle kamu davası açılmış ise de, dosyadaki tapu kaydına göre sanığın taşınmazı 2004 yılında satın aldığı, Dairemizce aldırılan 13/06/2017 tarihli bilirkişi raporuna göre taşınmaza ilave katın 2005 yılı ile 2009 yılı arasında yapıldığının bildirildiği, iddianamenin 19/04/2016 tarihinde düzenlendiği,  Binanın 2008 ve 2009 yıllarında yapıldığına ilişkin kesin delil bulunmadığı, dosya içerisindeki delillere göre binanın 2006 yılında da yapılma ihtimalinin bulunduğu göz önüne alındığında imar kirliliğine neden olmak suçunun dava zamanaşımı süresinin TCK’nın 66/1-e. maddesi uyarınca 8 yıl olduğu, 2006 yılından iddianamenin düzenlendiği 19/04/2016 tarihine kadar zamanaşımını durmasını veya kesilmesini gerektiren herhangi bir işlemde bulunulmadığı, 8 yıllık dava zamanaşımı süresinin dolduğu açılan kamu davasının TCK’nın 66/1-e. ve CMK’nın 223/8. maddeleri uyarınca düşürülmesine karar vermek gerekmiştir. Bu tür TCK 184 kapsamındaki imar kirliliğine neden olma suçlarında, suç tarihinin doğru tespiti, belediye sınırları ve zamanaşımı hesapları davanın sonucunu doğrudan etkilemektedir. Bu nedenle somut olayın doğru hukuki zeminde değerlendirilmesi ve etkili bir savunma kurulabilmesi için alanında deneyimli bir İstanbul Ağır Ceza Avukatı ile sürecin yürütülmesi büyük önem taşır.

SIK SORULAN SORULAR

İmar Kirliliğine Neden Olma Suçu Şikayete Tabi Midir?

Hayır, imar kirliliğine neden olma suçu şikayete tabi değildir. Suçun öğrenilmesi ise re’sen soruşturma yapılır. Soruşturma aşamasında etkin pişmanlık kapsamında imar kirliliği ortadan kaldırılmaması halinde şüpheli hakkında kamu davası açılır. 

Kaçak Yapı Şikayet Edilirse Ne Olur?

Kaçak yapı ilgili kamu kuruluşuna veya Cumhuriyet Başsavcılığına şikayet edilmesi halinde şikayet hakkında gerekli incelemeler yapılır. İmar kirliliğine neden olma suçu unsurlarının oluşması halinde tespit edilen failler hakkında gerekli adli ve idari cezalar verilir. 

İmar Kirliliğine Neden Olma Suçunda Müteahhit Sorumlu Mudur?

Kural olarak herhangi bir yapının, yapım aşamasına geçilmeden önce ilgili müteahhit tarafından gerekli yapı ruhsatnamesinin alınması gerekir. Bu şekilde müteahhit zorunlu olan ruhsatnameyi almadan inşaya başlaması halinde TCK 184 maddesi ile sorumlu tutulur. 

Belediye Kaçak Yapıyı Yıkabilir Mi?

Gerekli koşulların oluşması halinde belediyenin kaçak yapıyı yıkmak gibi bir yetkisi vardır. Yukarıda detaylarını paylaşmış olduğumuz imara aykırılığın giderilmesi mümkün olmasına rağmen aykırılık giderilmemesi halinde 3194 sayılı yasa gereğince yıkım kararı alınabilir. Yıkım kararının alınması ile birlikte bu konuda yetkili kuruluş tarafından yapı kontrollü bir şekilde yıkılır. 

İmar Kirliliğine Neden Olma Suçu Konteyner Dahil Midir?

Hayır yukarıda da belirttiğimiz gibi Konteyner niteliği itibariyle sökülüp takılabilme özelliğine sahiptir. Bu nedenle imar kanunu kapsamında değerlendirilmez. Dolayısıyla imar kirliliği suçuna da konu olamamaktadır. 

İmar Kirliliği Uzlaşmaya Tabi Mi?

Hayır, şikayete tabi suçlardan olmaması nedeniyle ayrıca uzlaşma hükümleri de imar kirliliğine neden olma suçunda uzlaşma hükümleri uygulanmaz. Ancak yukarıda detaylarını paylaşmış olduğumuz etkin pişmanlık gösterilmesi bu konuda bir uzlaşma olarak algılanabilmektedir. Failin etkin pişmanlık göstermesi de ancak ve ancak aykırılığın ortadan kaldırılması şeklinde mümkündür. 

İmar Kirliliğine Neden Olma Suçu Zamanaşımı Süresi Ne Kadardır?

İmar kirliliğine neden olma suçu zamanaşımı süresi TCK 66/1-e maddesi uyarınca 8 yıldır. Zamanaşımı süresi suçun tamamlanmış olduğu günden itibaren işlemeye başlamaktadır. Genel olarak inşaatın tamamlanmış olduğu süre dikkate alınarak zamanaşımı süresi belirlenir. Zamanaşımı süresinin kesilmesi söz konusu olması halinde ise en fazla yarı oranında süre uzayabilir. Bu durumda ise uzamış zamanaşımı süresinin 8+4=12 yıl olduğunu söyleyebiliriz.