Basit Dolandırıcılık Suçu ve Cezası (TCK 157)

Aralık 28, 2025 · Ceza Hukuku · Yazar Av. Mustafa Kürşad Arı

Basit dolandırıcılık suçu, günlük hayatta sıkça karşılaşılan ancak sonuçları itibarıyla ciddi ceza yaptırımları doğurabilen bir suç tipidir. Özellikle para gönderme, internet üzerinden aldatılma, sahte vaatler veya güven kötüye kullanılarak menfaat sağlanması gibi durumlarda kişiler, farkında olmadan TCK 157 kapsamında basit dolandırıcılık suçu ile karşı karşıya kalabilmektedir. Uygulamada en çok merak edilen konular; basit dolandırıcılık suçunun cezası, hapis mi yoksa adli para cezası mı verileceği, uzlaşma ve etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanıp uygulanamayacağı ve ilk defa bu suçtan yargılanan kişinin neyle karşılaşacağıdır.

Bu yazıda, basit dolandırıcılık suçunun unsurları, ceza miktarları, yargılama süreci, uzlaşma ve etkin pişmanlık hükümleri ile Yargıtay uygulamaları, ceza hukuku pratiği çerçevesinde ve uygulamada sık karşılaşılan örnekler üzerinden ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.

Basit dolandırıcılık suçu cezası ve suçun uzlaşmaya tabi olması gibi durumları dikkate aldığımızda nitelikli dolandırıcılık suçu ile kısmen de olsa farklı yönleri olduğunu söyleyebiliriz. Bu nedenle basit dolandırıcılık suçunun ayrı bir şeklide irdelenmesinde fayda görüyoruz. Suçun nitelikli hallerinin yer aldığı TCK 158 maddesi hakkında daha detaylı bilgilere “Nitelikli Dolandırıcılık Suçu ve Cezası” başlıklı yazımızdan ulaşabilirsiniz. 

Basit Dolandırıcılık Nedir?

Suçun kanuni tanımı TCK 157 maddesinde yapılmıştır. Buna göre; “hileli davranışlarla kişinin aldatılarak, mağdurun zararına ve kendisinin veya bir başkasına yarar sağlama fiili” dolandırıcılık olarak tanımlanmıştır. Basit dolandırıcılık suçunda fail suçun işlenmesi sırasında özel bir araç kullanmadığı gibi farklı bir sıfat da takınmaz. 

Basit Dolandırıcılık Cezası

Failin eyleminin yukarıda tanımı yapılan şekilde gerçekleşmesi diğer bir ifade ile nitelikli hallerinin söz konusu olmaması halinde sanık hakkında 1 yıl ile 5 yıl arasında hapis ile beraber 5.000 güne kadar adli para cezasına hüküm olunur.

Basit Dolandırıcılık Suçunda Cezada İndirim Nedenleri

Ceza kanunumuzda suç olarak tanımlanmış diğer suçlarda oldu gibi basit dolandırıcılık suçunda da fail hakkında verilecek olan cezaya farklı cezada indirim nedenleri etki etektedir. Konumuzun daha iyi anlaşılabilmesi için TCK 157 maddesi için uygulanması mümkün olan cezada indirim nedenlerini ve özelliklerini aşağıdaki gibi sıralayabiliriz. 

Hukuki Bir Alacağın Tahsili Amacıyla Basit Dolandırıcılık Suçu

Hukuki bir alacağın tahsili amacıyla işlenen dolandırıcılık suçları için TCK 159/1 maddesi daha az cezayı gerektiren hal olarak düzenlenmiştir. Failin hukuki olan bu alacığını tahsili amacıyla hareket ederek hileli ve aldatıcı davranışlar sergilemesi suçu tamamen ortadan kaldırmasa da suçun temel şekline göre daha hafif cezai yaptırım düzenlenmiştir.  Failin eyleminin TCK 159 maddesi kapsamında değerlendirilmesi halinde 6 ay ile 1 yıl arasında hapis veya adli para cezası öngörülmüştür. Ayrıca basit dolandırıcılık suçu uzlaşma kapsamında olsa da şikayete tabi değildir. Bu durumun en önemli istisnası da TCK 159/1 maddesinde belirtildiği gibi suçun hukuki bir alacağın tahsili amacıyla işlenmesidir. Bu durumda suçun mağdurunun şikayeti aranır. 

Basit Dolandırıcılık Suçuna Teşebbüs (TCK 35)

Suça teşebbüs, suçun kanuni tanımında yapılan sonuçların gerçekleşmemesi halinde uygulanması mümkün bir cezada indirim nedenidir. Fail hakkında TCK 35 maddesi gereğince teşebbüsten söz edebilmek için; 

• Failin suçu işlemeye elverişli hareketlere başlamış olması,
• Failin kendi elinde olmayan sebeplerle suçu tamamlayamaması

Gerekir. Suçun işlenmesinde yukarıda belirtmiş olduğumuz unsurların birlikte bulunması halinde sanık hakkında verilecek olan cezada 1/4 ile 3/4 oranları arasında ceza indirimi yapılır. 

Basit Dolandırıcılık Suçunda Etkin Pişmanlık

Mal varlığına yönelik suçlarda etkin pişmanlık sadece mağdurunun zararının tamamen veya kısmen giderilmesi halinde mümkün olan bir cezada indirim nedenidir. Etkin pişmanlığın gösterildiği diğer bir ifade ile mağdurunun zararının giderilmiş olduğu zamana göre farklı ceza indirimleri düzenlenmiştir. 

• Mağdurun zararının kovuşturmaya başlanmadan giderilmesi halinde 2/3 oranlarına varan ceza indirimi,
• Mağdurun zararının yargılama aşamasında sanık hakkında hüküm verilmeden önce giderilmesi halinde ise; 1/2 (yarı) oranına varan ceza indirimi yapılır. 

ÖNEMLİ NOT: Görüldüğü gibi basit dolandırıcılık suçunda mağdurun zararının giderilmesi ciddi ceza indirimlerine imkan tanır. Bu hususun mahkemece re’sen gözetilerek indirim sebebi yapılması için mağdurun zararının tamamen giderilmesi gerekir. Zararın kısmen giderilmesi halinde sıralamış olduğumuz bu indirimlerden yararlanabilmek için mağdurun rızası aranır. 

Basit Dolandırıcılık Suçunda Hakim Cezada Ne Kadar İndirim Yapabilir? TCK 62)

Diğer suçlarda olduğu gibi basit dolandırıcılık suçunda da takdiri indirim uygulanması mümkündür. Sanık hakkında takdiri indirim uygulanırken; 

• Failin geçmişi (daha önce işlemiş olduğu suçlar gibi)
• Yargıla süresince göstermiş olduğu pişmanlık
• Sosyal ilişkileri
• Cezanın fail üzerindeki olası etkileri

Gibi farklı kriterler göz önüne alınır. TCK 62/1 maddesine göre uygulanabilecek takdiri indirim oranı ise en fazla 1/6’dır. 

Basit Dolandırıcılık Suçunda Diğer İndirim Nedenleri

TCK 167/2 maddesinde yer alan hükme göre; 

• Ayrılık kararı verilmiş olan eşler arasında,
• Aynı konutta yaşamayan kardeşler arasında,
• Aynı konutta yaşayan amca, hala, dayı, teyze veya yeğen ili ikinci derecede kan hısımlığı bulunan kişiler arasında,

Suçun işlenmesi halinde 1/2 oranında indirim yapılan. Ayrıca suçun bu sıralamış olduğumuz kişiler arasında işlenmesi hali de şikayete tabi olduğu bir başka durumdur. 

Basit Dolandırıcılık Suçunda Şahsi Cezasızlık Nedenleri

Nitelikli veya basit dolandırıcılık fark etmeksizin; 

• Haklarında ayrılık kararı verilmemiş olan eşler,
• Üstsoy, altsoy veya bu derecedeki kayın hısımları ile evlatlığın veya evlat edinenin,
• Aynı konutta yaşan kardeşler,

Arasında suçun gerçekleşmesi halinde sıralamış olduğu bu akrabalar hakkında ceza verme yoluna gidilmez. 

Basit Dolandırıcılık Suçu Uzlaşmaya Tabi Mi?

Evet, basit dolandırıcılık suçu uzlaşmaya tabidir. Esasen nitelikli dolandırıcılık suçu ile basit dolandırıcılık suçunun en önemli ayrımı bu noktada görülür. Fail ile mağdur arasında uzlaşmanın sağlanması failin bu suçtan hüküm giymesine engel olacak bir hukuki işlemdir. 

Basit Dolandırıcılık Suçunda Uzlaşma Süreci

• Dolandırıcılık suçuna ilişkin şikayet veya tahkikat evrakı Cumhuriyet Savcısına ulaşması ile beraber suçun nitelikli hallerinin söz konusu olup olmadığı re’sen gözetilir.
• Cumhuriyet savcısı tarafından nitelikli hallerin söz konusu olmadığı hallerde soruşturma dosyası uzlaştırma bürosuna tevzi edilir. 
• Uzlaştırma bürosu tarafından uzlaştırmacıya tevdi edilen dosyada uzlaştırmacı tarafından suçun faili ve mağduru ile gerekli görüşmeler yapılır. 
• Uzlaştırmacı tarafında uzlaşmanın sağlanması veya sağlanmamasına göre gerekli rapor düzenlenerek soruşturma dosyası yetkili Cumhuriyet Başsavcılığına iade olunur. 

Uzlaşmanın Sonuçları

Fail ile mağdur arasında uzlaşma sağlanması halinde, uzlaşma soruşturma aşamasında sağlanmış ise; Şüpheli hakkında Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karar (KYODK), yargılama aşamasında sağlanması halinde ise sanık hakkında düşme kararı verilir. Her iki durumda cezai bir hüküm içermediğinden suça ilişkin failin adli sicil kaydında bir bilgi yer almaz.

Basit Dolandırıcılıkta Uzlaşma Nasıl Olur?

Uzlaşmaya tabi suçlarda, uzlaştırma işlemleri bu konuda gerekli eğitimleri almış hukukçular tarafından yerine getirilir. Yukarıda da belirttiğimiz gibi, uzlaştırma mağdurun zararını tazmin etmesi için önemli bir fırsat olduğu gibi failinde ceza almaması için önemli bir fırsattır. Uzlaşmada mağdur zararının tamamen tek seferde giderilmesini talep edebileceği gibi taksitler halinde de giderilmesini talep edebilir. Bu aşamada mağdurun zararının giderilmesi zorunlu değildir. Zarar giderilmemiş olmasına karşın uzlaşma sağlanması halinde de fail için aynı hukuki sonuçlar doğar. 

Basit Dolandırıcılık Davası Nasıl Görülür?

Basit dolandırıcılık suçunda uzlaşma soruşturma aşamasında uygulanması zorunlu bir hukuki işlemdir. Her iki taraf uzlaşmak istemese dahi suçun uzlaşmaya tabi olması halinde soruşturma dosyası için gerekli uzlaştırma girişimleri yapılır. Uzlaşmanın sağlanamaması halinde ise şüpheli hakkında kamu davası açılır. Basit dolandırıcılık suçunda yargılama görevi Asliye Ceza Mahkemelerine aittir. 

Basit Dolandırıcılık Suçunun Para Cezasına Çevrilmesi

Kural olarak herhangi bir suçtan verilen hapis cezasının para cezasına çevrilebilmesi için sanık hakkında kurulan hapis cezası hükmünün 1 yıl ve daha az süreli olması gerekir. Ceza alt ve üst sınırlarını dikkate aldığımız ve özellikle sanık hakkında cezada indirim nedenlerinin uygulanması halinde suçun para cezasına çevrilmesi mümkün olabilmektedir. 

Basit Dolandırıcılık Suçunun Ertelenmesi

Ceza alt ve üst sınırları itibariyle basit dolandırıcılık suçu için sanık hakkında erteleme kararı verilmesi mümkün hale gelebilmektedir. Herhangi bir suçtan verilen hapis cezasının ertelenebilmesi için; 

1. Sanık hakkında verilen cezanın 2 yıl ve daha az süreli hapis cezası olması
2. Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan hüküm giymiş olmaması
3. Mahkemece sanığın ileride tekrar suç işlemeyeceği yönünde kanaat oluşması

Gerekir. Ceza avukatı olarak basit dolandırıcılık suçlarında erteleme kararı verilebilmesi için sıklıkla sanık tarafından mağdurun zararının giderilmesi koşulunun arandığını görmekteyiz. Gerek ceza indirimi açısından ve gerekse sanık hakkındaki cezanın ertelenmesi açısından sık sık mağdurun zararının tazmin edilmesi koşulu önemli bir husus olarak karşımıza çıkmaktadır. 

Basit Dolandırıcılık Suçu Unsurları

• Fail; Özgü suç değildir. Suçun faili herkes olabilmektedir.
• Mağdur; Dolandırıcılık suçlarında mağdur, hileli davranışlarla aldatılan ve buna bağlı olarak mal varlığı itibariyle zarara uğraşan kişidir. 
• Hileli Davranış; Dolandırıcılık suçlarında hileli davranışlar mağdurun iradesini sakatlayacak ölçüde olmalıdır 
• Basit dolandırıcılık suçunda failin hileli ve aldatıcı davranışları herhangi bir özel araç ve yöntemlerle sergilemesi zorunlu değildir 
• Haksız menfaat; failin sergilemiş olduğu haksız menfaat sonucu kendisine veya üçüncü bir kişiye hukuka aykırı şekilde bir yarar sağlaması gerekir. 
• Kast; Basit dolandırıcılık suçu kasten işlenebilen bir suçtur. Fail hile ve aldatma ile menfaat temin etme gayesi ile hareket etmektedir 

Basit Dolandırıcılık Suçu ve Cezası (Özet Tablo)

Basit Dolandırıcılık Suçu ve Cezası TCK 157	Özet Bilgi
Ceza alt sınırı	1 yıl hapis
Ceza üst sınırı	5 yıl hapis
Yargılamada görevli mahkeme	Asliye Ceza Mahkemesi
Şikayete tabi mi?	Hayır
Uzlaşmaya tabi mi?	Evet
Etkin pişmanlık	Uygulanabilir (TCK 168)
Hapis cezasının ertelenmesi	Mümkün (TCK 51 – 2 yıl ve altı)
Zamanaşımı süresi	8 yıl

 

SIK SORULAN SORULAR

Telefonla Dolandırıcılığın Cezası

Telefonla dolandırıcılık daha çok TCK 158 maddesinde düzenlenmiş nitelikli dolandırıcılık suçunu oluşturmaktadır. Bu nedenle basit dolandırıcılık suçuna nazaran daha ağır cezai yaptırımları vardır. Suçun nitelikli hali söz konusu olması halinde 3 yıl ile 10 yıl arasında hapis cezası ile 5.000 gün adli para cezası öngörülmüştür. 

Dolandırıcılığın Cezası Ne Kadar?

Dolandırıcılığın cezası suçun nitelikli ve basit dolandırıcılık suçu olmasına göre değişir. Basit dolandırıcılık suçu cezası 1 yıl ile 5 yıl arası hapis ve 5.000 güne kadar adli para cezası, nitelikli dolandırıcılık suçu cezası ise 3 yıl ile 10 yıl arası hapis ve yine 5.000 güne kadar adli para cezasıdır. (Örgütlü dolandırıcılık suçları hariç)

Dolandırıcılıktan Ceza Aldım Ne Yapmalıyım?

Yerel mahkemeler tarafından dolandırıcılık suçundan ceza almanız doğrudan kararı kesinleştirmez. Cezanın niteliğine göre istinaf ve temyiz başvurusunda bulunabilirsiniz. Bu olağan kanun yolları sonrasında da verilen cezanın hukuka uygun olduğu belirtilmesi halinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulanabiliriniz. Tüm bu hukuki işlemler için ceza avukatından destek almanız daha yararlı olacaktır. 

Dolandırıcılıkla Suçlanıyorum Ne Yapmalıyım?

Nitelikli veya basit dolandırıcılık suçu fark etmeksizin yapılacak yargılama sonucunda ciddi cezai yaptırımlarla karşılaşmak mümkündür. Özellikle mal varlığına karşı suçlarda suçun unsurlarının oluşup oluşmadığının tam olarak tespit edilmesi sanığın hukuki statüsünün belirlenmesi açısından önemlidir. Herhangi bir suçun unsurlarının tam olarak oluşup oluşmadığı ceza hukuku açısından bilgi ve deneyim gerektiren bir konudur. Bu nedenle dolandırıcılıkla suçlanmanız halinde geciktirmeksizin soruşturma aşamasından itibaren ceza avukatından veya İstanbul ağır ceza avukatından destek alarak hukuki süreci takip etmeniz önerilir. 

Basit Dolandırıcılık Suçu Şikayete Tabi Mi?

Hayır, basit dolandırıcılık suçu şikayete tabi suçlar arasında yer almaz. Sadece suçun hukuki bir alacağın tahsili amacıyla işlenmesi hali ile TCK 167/2 maddesinde sıralanmış durumlar şikayete tabidir. Ancak her durumda basit dolandırıcılık suçu (TCK 157) uzlaşmaya tabi suçlar arasında yer alır. Suçun faili ile mağduru arasında uzlaşma sağlanması halinde sanık hakkında ceza verme yoluna gidilmez.